PREAMBUŁA
My – wspólnota Almae Matris Warmiensis et Masuriensis – świadomi, że na Warmii żył i pracował światowej sławy uczony Mikołaj Kopernik, pamiętamy o tym, że dzięki osiągnięciom olsztyńskiego środowiska naukowego i tutejszym tradycjom szkolnictwa wyższego 1 września 1999 roku erygowano Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. Kierując się odpowiedzialnością za skuteczne jego funkcjonowanie oraz jego prestiż, wysoką rangę naukową, dydaktyczną i etyczną, ten oto Statut Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie przyjmujemy.
Postanawiamy wspólnie szanować go i przestrzegać.
Jako Związek Zawodowy Pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie PRAWDA zrobiliśmy krok naprzód by wdrożyć w życie piękną ideę społeczności akademickiej.
Związek Prawda w dniu 19.12.2025 roku złożył na ręce Rektora propozycje zmian w Statucie UWM dotyczącą zasad wyboru Rektora oraz reprezentacji w Senacie pracowników niebędących nauczycielami akademickimi.
Dotychczas w Senacie pracownicy NNA, stanowiący prawie 50% pracowników Uczelni, są reprezentowani przez 3 senatorów. Jednocześnie, jako związek, zaproponowaliśmy Rektorowi, by prawo do zgłoszenia kandydata na rektora uniwersytetu przysługiwało bezpośrednio pracownikom na podstawie listy podpisanej przez 100 pracowników. W aktualnej wersji Statutu prawo zgłoszenia kandydata przysługuje 15 senatorom!
Przytaczam niżej treść § 10. Statutu UWM, dotyczącą składu Senatu UWM:
§ 10. Skład Senatu
1. W skład Senatu wchodzi 50 członków:
1) Rektor;
2) 26 przedstawicieli nauczycieli akademickich zatrudnionych na stanowiskach profesora i
profesora uczelni przy zachowaniu zasady, że każdy wydział jest reprezentowany przez
co najmniej jedną osobę;
3) 10 przedstawicieli pozostałych nauczycieli akademickich, przy zachowaniu zasady, że
każdy wydział nie może być reprezentowany przez więcej niż 1 osobę;
4) 3 przedstawicieli pracowników niebędących nauczycielami akademickimi;
5) 9 studentów;
6) 1 doktorant.
§ 2. Definicje
- Ilekroć w niniejszym Statucie jest mowa o:
Ust. 2. Użyte w Statucie określenia oznaczają:
1) tytuł naukowy profesora – oznacza to również tytuł naukowy profesora w zakresie sztuki;
2) stopień naukowy doktora habilitowanego – oznacza to również stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie sztuki;
3) stopień naukowy doktora – oznacza to również stopień naukowy doktora w zakresie sztuki;
4) nauczyciele akademiccy – samodzielni nauczyciele akademiccy oraz pozostali nauczyciele akademiccy;
5) samodzielni nauczyciele akademiccy – nauczyciele akademiccy posiadający tytuł naukowy profesora, tytuł naukowy profesora w zakresie sztuki, stopień naukowy doktora habilitowanego lub stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie sztuki;
6) pozostali nauczyciele akademiccy – nauczyciele akademiccy niebędący samodzielnymi nauczycielami akademickimi;
7) nauczyciel akademicki reprezentujący dyscyplinę naukową – nauczyciel akademicki zatrudniony w grupie pracowników badawczych lub badawczo-dydaktycznych, który złożył oświadczenie o przynależności do dyscypliny naukowej w wymiarze nie mniejszym niż 50%;
Jak widzicie Państwo nie ma wzmianki w statucie o pracownikach niebędących nauczycielami akademickimi i nie stworzono dla NNA kategorii pracowniczej. Jest mowa wyłącznie o nauczycielach akademickich. Czy dlatego traktuje się nas w sposób wprowadzający obawę, że nie jesteśmy pełnoprawnymi członkami wspólnoty akademickiej UWM w Olsztynie? Przyjrzyjmy się więc załącznikowi nr 3 do Statutu UWM.
Załącznik nr 3 Rozdział 2. Uczelniane Kolegium Elektorów
§ 2. Skład Uczelnianego Kolegium Elektorów
1. Uczelniane Kolegium Elektorów wybiera Rektora.
2. W skład Uczelnianego Kolegium Elektorów wchodzą nauczyciele akademiccy, pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi, studenci i doktoranci oraz przedstawiciele działających na Uniwersytecie związków zawodowych.
3. Studenci i doktoranci stanowią łącznie nie mniej niż 20% składu Uczelnianego Kolegium Elektorów, przy czym liczba elektorów z tych grup jest obliczana jako liczba całkowita powstała z przemnożenia całkowitej liczby elektorów przez 20% z zaokrągleniem w górę do liczby całkowitej.
4. W skład Uczelnianego Kolegium Elektorów wchodzą:
1) członkowie Senatu, sprawujący swój mandat na dzień przeprowadzania wyborów Rektora,
2) wybrani elektorzy.
5. Wybór elektorów, o których mowa w ust. 4 pkt 2, odbywa się zgodnie z następującymi zasadami:
1) z każdego wydziału z grona samodzielnych nauczycieli akademickich wybierana jest jedna osoba na zebraniu wyborczym tej grupy pracowników;
2) z każdego wydziału z grona pozostałych nauczycieli akademickich wybierana jest jedna osoba na zebraniu wyborczym tej grupy pracowników;
3) z grona studentów i doktorantów – wybierani są przedstawiciele w liczbie ustalonej zgodnie z zasadą określoną w ust. 3; liczbę studentów i doktorantów, określa Uczelniana Komisja Wyborcza;
4) z grona pracowników niebędących nauczycielami akademickimi – wybierane są dwie osoby, na zebraniu wyborczym tej grupy pracowników;
5) z grona członków działających w Uniwersytecie związków zawodowych – wybierane są dwie osoby, z czego nie więcej niż po jednym przedstawicielu z tego samego związku, na wspólnym zebraniu wyborczym delegatów związków zawodowych.
6. Kadencja Uczelnianego Kolegium Elektorów trwa 4 lata i rozpoczyna się 1 marca roku wyborów Rektora.
7. Przewodniczącym Uczelnianego Kolegium Elektorów zostaje najstarszy wiekiem samodzielny nauczyciel akademicki spośród obecnych na zebraniu wyborczym elektorów, który nie jest kandydatem na stanowisko Rektora.
Jak wygląda to w ustawie ?
Ustawa prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie wprowadziła jednoznacznych regulacji odnoszących się do udziału pracowników NNA w kolegium elektorów. Jedynym wyraźnym ograniczeniem ustawowym w tym obszarze prawa wyborczego uczelni, pozostaje obowiązek zapewnienia studentom co najmniej 20% udziału w składzie kolegium elektorów, co jest przejawem ustawowego uznania znaczącej roli studentów w strukturze wspólnoty akademickiej. Poza wyjątkiem dotyczącym określenia liczby studentów, sposób wyłaniania elektorów oraz konstrukcja reprezentacji poszczególnych grup pozostaje w wyłącznej gestii uczelni, co umożliwia dostosowanie mechanizmów wyborczych do specyfiki oraz potrzeb uczelni publicznej. W konsekwencji uczelnia dysponuje szerokim zakresem autonomii w zakresie kształtowania zasad dotyczących rozdziału mandatów elektorskich pomiędzy poszczególne grupy pracowników, opierając się na regulacjach wewnętrznych (Statucie uczelni) oraz przyjętej polityce organizacyjnej.
Jeżeli chodzi o strukturę Senatu w uczelniach publicznych, w składzie Senatu (art. 29 pkt 1 a i b ustawy prawo o szkolnictwie wyższym) studenci i doktoranci muszą stanowić co najmniej 20% składu senatu, a profesorowie i profesorowie uczelni – co najmniej 50%. Dla pozostałych pracowników uczelni – zarówno nauczycieli akademickich niebędących profesorami, jak również dla pracowników NNA – minimalna pula miejsc to 25%. Należy więc zwrócić uwagę, że zgodnie art 29 ust. 1 pkt. c, możliwe jest powołanie zarówno znacznej ilości, jak i nawet jednego pracownika, reprezentującego NNA.
Senat powinien reprezentować wszystkie grupy społeczności akademickiej, gwarantując udział profesorów, studentów, doktorantów i pozostałych pracowników. Poniżej prezentujemy treść art. 29 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, mówiące o składzie Senatu uczelni.
Pełna treść Art. 29 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym:
Art. 29.
1. W skład senatu wchodzą:
1) w publicznej uczelni akademickiej:
a) profesorowie i profesorowie uczelni, którzy stanowią nie mniej niż 50% składu senatu,
b) studenci i doktoranci, którzy stanowią nie mniej niż 20% składu senatu,
c) nauczyciele akademiccy zatrudnieni na stanowiskach innych niż określone w lit. a i pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi, którzy stanowią nie mniej niż 25% składu senatu;
2. Liczbę studentów i doktorantów ustala się proporcjonalnie do liczebności obu tych grup w uczelni, z tym że każda z tych grup jest reprezentowana przez co najmniej jednego przedstawiciela.
3. Osoby należące do grup, o których mowa w ust. 1, wybierają członków senatu ze swojego grona. Kandydata może zgłosić każdy członek wspólnoty uczelni. Wybory są tajne.
4. Członkiem senatu uczelni publicznej może być osoba, która spełnia wymagania określone w art. 20 ust. 1 pkt 1-5 i 7.
5. Do członków senatu uczelni publicznej przepisy art. 20 ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio.
Zarówno nasz, jak i większość statutów uczelni w przedmiotowej materii dokonuje powtórzenia treści regulacji ustawowej. W naszej uczelni wybory odbywają się w sposób pośredni. Reprezentacja NNA z reguły jest określona liczbowo, tylko w nielicznych statutach zdecydowano się na zagwarantowanie administracji procentowego udziału.
Analiza pokazuje, że na poziomie liczbowym udział pracowników NNA w kolegium elektorów jest podobny do reprezentacji w senacie uczelni. Prowadzi to w istocie do zastosowania zbliżonej logiki decyzyjnej zarówno w odniesieniu do kwestii nadzorczych i legislacyjnych, pozostających w kompetencjach senatu, jak i w procesie zarządzania operacyjnego oraz strategicznego uczelnią. Warto jednak podkreślić, że aktywność przedstawicieli pracowników niebędących nauczycielami akademickimi (NNA) w kolegium elektorów powinna mieć odmienny charakter – nie sprowadzać się wyłącznie do reprezentowania interesów własnego środowiska, lecz obejmować także ocenę kandydatów na stanowisko rektora z perspektywy ich kompetencji menedżerskich, organizacyjnych i komunikacyjnych, oraz odpowiadać zakresowi doświadczeń zawodowych. Pracownicy NNA w większym stopniu niż nauczyciele akademiccy czy studenci mogą ocenić kompetencje zarządcze kandydata na rektora oraz samo zarządzanie uczelnią.
Nauczyciele akademiccy znają się wzajemnie raczej jako naukowcy czy dydaktycy, ponieważ to są ich podstawowe role. Od strony kompetencji menedżerskich czy zarządczych mogą dać się poznać jako kierownicy jednostek czy projektów. Z kolei realizowane przez pracowników NNA zadania dotykają mocno obszaru zarządzania operacyjnego i strategicznego uczelnią i to właśnie ta grupa ma podstawę i umiejętności do tego, aby oceniać kandydatów na rektora pod kątem takiej właśnie działalności.
Analiza regulacji dotyczących pracowników NNA pozwala na sformułowanie kilku wniosków i rekomendacji. Po pierwsze, statuty uczelni powielają rozwiązania ustawowe, a pracownicy NNA są włączeni do wspólnoty uczelni wyłącznie na poziomie deklaratywnym. Mieliśmy odzwierciedlenie tego niekorzystnego trendu na przestrzeni ostatnich lat, zarówno w przebiegu negocjacji płacowych, jak i podczas wdrożenia w 2025 roku niezwykle niekorzystnego dla NNA Regulaminu wynagradzania oraz w zaproponowanym projekcie Regulaminu awansowania i oceny pracowników NNA. Po drugie, badania ogólnopolskie dowodzą, że w zakresie norm prawnych dotyczących NNA, powszechną praktyką jest wzajemne kopiowanie uregulowań zawartych w statutach poszczególnych uczelni. Tego rodzaju mechaniczne przejmowanie zapisów, pozbawione krytycznej analizy i dostosowania do specyficznych potrzeb danej uczelni, prowadzi do ujednolicenia regulacji kosztem ich merytorycznej trafności oraz skuteczności. Po trzecie, przeprowadzona analiza statusu pracowników NNA w uczelni prowadzi do wniosku, że pozycja prawna NNA jest uregulowana na poziomie ustawowym w sposób niewystarczający, zaś statut nie poświęca dużo miejsca omawianej grupie zawodowej. Pracownicy administracji, jako integralna część wspólnoty akademickiej, realizują przysługujące im prawa w ramach funkcjonującej na uczelni kultury organizacyjnej oraz praktyki stosowania regulacji statutowych. W praktyce oznacza to, że zakres i sposób korzystania z uprawnień formalnie przewidzianych w aktach wewnętrznych, zależą w dużej mierze od uwarunkowań instytucjonalnych, zwyczajów organizacyjnych oraz przyjętego modelu relacji między grupami zawodowymi w danej jednostce akademickiej.
Wnioski te można przełożyć na rekomendacje dotyczące regulacji i pozycji pracowników NNA na uczelniach. Część z nich dotyczy spraw ustawowych i statutowych, inne dotykają sensu stricte kultury organizacyjnej uczelni. W naszej opinii należałoby postawić na:
1. Zwiększenie reprezentacji pracowników niebędących nauczycielami akademickimi w organach uczelni. Obecnie udział pracowników NNA w senatach uczelni jest określony wspólnie z nauczycielami akademickimi zatrudnionymi na innych stanowiskach niż profesorskie. Oznacza to konkurowanie w obrębie dwóch grup już tradycyjnie mniej uprzywilejowanych w środowisku, a ich miejsce w hierarchii uczelni determinuje w dużej mierze stopień naukowy. Zarazem nauczyciele akademiccy naturalnie mają wyższą pozycję niż pracownicy NNA. Być może zatem warto byłoby rozdzielić te dwie grupy i przydzielić pracownikom NNA określoną pulę miejsc – tak w senacie, jak i w kolegium elektorskim, wzorem praw zagwarantowanych studentom (obecnie – 20% w senacie i kolegium elektorów. Na mocy poprzednio obowiązującej ustawy – 10%).
2. Uznanie profesjonalizacji pracowników NNA, a w szczególności docenienie wiedzy i doświadczenia pracowników NNA, którzy przygotowani są na uczelni nie tylko do pełnienia roli wspomagającej i wspierającej, ale i kreatywnej, tworzącej wartość dla uczelni. Co więcej pracownicy NNA posiadają doświadczenie zawodowe i menedżerskie oraz kompetencje umożliwiające unikalną perspektywę spojrzenia na funkcjonowanie uczelni – a nie tylko od strony czysto naukowej lub czysto dydaktycznej. Należy dostrzec celowość zrównania praw obu grup pracowników uczelni wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Dostrzegamy, że nauczyciele akademiccy oraz pracownicy NNA są zatrudniani według odmiennych podstaw prawnych i realizują odmienne role w strukturze uczelni. Ale jednak uzasadnione jest dążenie do zapewnienia im równych praw w zakresie dostępu do mechanizmów partycypacyjnych, możliwości rozwoju zawodowego oraz szacunku i uznania równorzędności wkładu w funkcjonowanie uczelni. Dotyczy to również wyrównania puli środków przeznaczanych na nagrody za pracę, włączenia pracowników NNA w prowadzone w uczelni postępowania dyscyplinarne i działające komisje nie tylko w roli sekretarzy komisji oraz włączenia ich w możliwości uznawania szczególnych zasług dla uczelni, w szczególności w zakresie otrzymywania orderów i medali państwowych za pracę. Włączenie pracowników NNA do wspólnoty praw akademickich oznacza też egzekwowanie przez nich praw a nie wyłączne traktowanie ich jako swoistej „obsługi zewnętrznej” wobec nauczycieli akademickich i studentów.
Nauczyciele akademiccy są uprawnieni do nagród za wzorową działalność organizacyjną, popularyzatorską, podczas gdy dorobek dydaktyczny czy naukowy oraz organizacyjny, popularyzatorski pracowników NNA nie jest brany pod uwagę.
Proponując projekty zmiany podejścia ustawowego i organizacyjnego należy dostrzec konieczność zastąpienia funkcjonującego obecnie określenia sugerującego wykluczenie z grona społeczności akademickiej, tj. nazwy „pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi” i zastąpienie na przykład terminem „pracownicy administracji akademickiej i obsługi”. Zmiana nazwy wykluczającej wprowadziłaby nie tylko bardziej precyzyjne zdefiniowanie tej grupy zawodowej, lecz także umożliwiłaby symboliczne uznanie jej za równorzędną ze środowiskiem nauczycieli akademickich.
Spójrzmy na grupę NNA z ujęcia de lege ferenda (z łac: „z myślą o prawie przyszłym”). I w odróżnieniu od „de lege lata” (prawa obowiązującego), rozważmy jakie opracować i wysunąć postulaty i projekty zmian, jakie reformy i jakie prawo powinno obowiązywać w przyszłości. Czekając na zmiany ustawowe, pora zacząć od naszej własnej uczelni w ramach dopuszczalnych w obecnie obowiązującym prawie. A dyskusja nad zmianami powinna być powszechna, udostępniona za pomocą komunikacji internetowej, EZD, maili pracowniczych wszystkim pracownikom, a nie tylko wąskiemu gronu prezydiów związków zawodowych.
Andrzej Adamowicz
Niezależny Związek Zawodowy Pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie PRAWDA