w sprawie wprowadzenia ustawowej zasady równości wynagrodzeń zasadniczych nauczycieli akademickich zatrudnionych na takich samych stanowiskach w uczelniach publicznych oraz wyeliminowania uznaniowości i dyskryminacyjnych praktyk płacowych
I. Przedmiot petycji
Na podstawie art. 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach wnoszę o:
1. Wprowadzenie do ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWiN) zasady, że wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli akademickich zatrudnionych na takim samym stanowisku w uczelni publicznej jest jednakowe.
2. Wyeliminowanie możliwości uznaniowego różnicowania wynagrodzeń zasadniczych przez rektorów i dziekanów, w tym tzw. „widełek (100–300%)” bez wskazania kryteriów.
3. Wprowadzenie ustawowego zakazu trwałego podwyższania wynagrodzenia zasadniczegow związku z czasowym pełnieniem funkcji (dziekana, prodziekana, rektora, prorektora, dyrektora instytutu, etc.).
4. Wprowadzenie pełnej transparentności wynagrodzeń zasadniczych poprzez ustawowe tabele płac dla każdego stanowiska (analogicznie jak w systemie oświaty).
5. Uregulowanie, że różnicowanie wynagrodzeń na tych samych stanowiskach może następować wyłącznie poprzez dodatki: funkcyjny, motywacyjny, naukowy, dydaktyczny, organizacyjny, zadaniowy, itp.
II. Uzasadnienie
1. Podstawy konstytucyjne: art. 32 Konstytucji RP
Art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji ustanawia zasadę równego traktowania oraz zakaz dyskryminacji w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym.
Wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela akademickiego jest najbardziej fundamentalnym elementem stosunku pracy i musi być kształtowane zgodnie z Konstytucją.
Dziś tak nie jest.
Uczelnie publiczne w Polsce dopuszczają:
- wielokrotne (nawet 300%) różnice w wynagrodzeniu zasadniczym na tym samym stanowisku,
- bez kryteriów merytorycznych,
- bez przejrzystości,
- zależne od uznania władz uczelni,
– wynikające z pełnienia czasowo funkcji, układów środowiskowych lub relacji personalnych.
To narusza równość wobec prawa, bo pracownicy wykonujący jednakową pracę, wymagającą identycznych kryteriów, otrzymują różne wynagrodzenia zasadnicze.
2. Dodatek stażowy ujawnia niekonstytucyjność systemu
Dodatek stażowy nauczycieli akademickich jest naliczany procentowo od wynagrodzenia zasadniczego. Jeżeli dwóch profesorów, którzy przepracowali ponad 20 lat (osiągając maksymalny poziom dodatku – 20%), ma:
- profesor A: 10.000 zł. wynagrodzenia zasadniczego → dodatek = 2.000 zł.
- profesor B: 15 000 zł. wynagrodzenia zasadniczego → dodatek = 3.000 zł.
to różnica w dodatku nie wynika z lat pracy, lecz z arbitralnie ustalonej podstawy.
Wskazuje to, że:
- osoby z tym samym stażem otrzymują różne dodatki stażowe,
- „czas pracy biegnie inaczej” w zależności od podstawy wynagrodzenia, co jest absurdem,
- system nie jest oparty na żadnym obiektywnym kryterium.
Takie różnicowanie jest niezgodne z art. 32 Konstytucji oraz z art. 112 PSWiN, który nakazuje równość pracowników uczelni.
3. Podstawy kodeksowe: art. 183c Kodeksu pracy
Art. 183c §1 k.p. stanowi: „Pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości”.
Stanowiska:
- profesor,
- profesor uczelni,
- adiunkt,
- asystent
mają ustawowo określone obowiązki i zakres pracy – identyczne w całej Polsce.
Zatem:
- nie istnieją przesłanki pozwalające różnicować wynagrodzenie zasadnicze między osobami zatrudnionymi na takim samym stanowisku,
- jedyne dopuszczalne różnicowanie dotyczyć może dodatków, nie „gołej pensji”.
Brak kryteriów różnicowania (i np. 300% widełki), to prawne zaproszenie do dyskryminacji.
4. Podstawy europejskie – prawo UE i orzecznictwo TSUE
W sprawach Danfoss, Nikoloudakis, Cadman, Marshall, Tsakouridis, TSUE stwierdził:
- brak przejrzystych kryteriów wynagrodzeń tworzy domniemanie dyskryminacji,
- ciężar dowodu przechodzi na pracodawcę,
- różnice muszą wynikać z mierzalnych, obiektywnych, weryfikowalnych kryteriów,
- nieuprawniona uznaniowość jest formą dyskryminacji pośredniej.
Polski system płac zasadniczych w uczelniach nie spełnia żadnego z tych wymogów.
5. Nadużycie polegające na podwyższaniu zasadniczego wynagrodzenia funkcjonariuszom uczelnianym
W wielu uczelniach funkcjonuje praktyka:
- podniesienia wynagrodzenia zasadniczego po objęciu funkcji (dziekan, rektor, dyrektor instytutu),
- wypłacenia jednocześnie dodatku funkcyjnego – (podwójne premiowanie stanowiska),
- utrzymania PODWYŻSZONEGO zasadniczego wynagrodzenia po zakończeniu kadencji.
To oznacza:
- podwyżkę zasadniczego wynagrodzenia „za funkcję”, która już się zakończyła,
- bez podstawy prawnej,
- która tworzy trwałe, systemowe nierówności wobec zwykłych nauczycieli akademickich.
Dodatek funkcyjny jest jedynym narzędziem służącym rekompensacie funkcji.
Stałe podwyższenie płacy zasadniczej za funkcje nie ma żadnego uzasadnienia prawnego.
6. Porównanie z oświatą – wzór, który należy przenieść do uczelni publicznych RP
W systemie szkolnictwa podstawowego i średniego:
- wynagrodzenie zasadnicze zależy wyłącznie od stopnia awansu zawodowego,
- jest jednakowe w całym kraju,
- różnicowanie następuje przez dodatki motywacyjne i funkcyjne.
To system:
- przejrzysty,
- zgodny z Konstytucją,
- zapobiegający arbitralności dyrektora szkoły.
Uczelnie publiczne – jako instytucje publiczne utrzymywane z podatków – powinny spełniać nawet wyższe standardy, szczególnie że pracownicy uczelni nie są chronieni Kartą Nauczyciela.
7. Społeczne skutki niesprawiedliwości systemu
Obecny system prowadzi do:
- demoralizacji środowiska akademickiego,
- konieczności „zabiegania o względy” decydentów (zjawisko klientelizmu),
- represji wobec sygnalistów i osób odważnych,
- zniechęcania młodych naukowców,
- odpływu talentów,
- spadku jakości badań,
- trwałego rozwarstwienia płacowego bez podstaw merytorycznych.
To nie jest margines – to system strukturalnej nierówności, sprzeczny z fundamentami państwa prawa.
III. Wniosek końcowy
Uwzględniając powyższe wnoszę o:
1. Przygotowanie przez Komisję nowelizacji ustawy PSWiN, która wprowadzi:
- jednakowe wynagrodzenie zasadnicze dla danego stanowiska,
- dodatki jako jedyne narzędzie różnicowania,
- zakaz podwyższania wynagrodzenia zasadniczego za funkcje,
- jawność i przejrzystość płac.
2. Rozpoczęcie debaty parlamentarnej z udziałem środowiska akademickiego, związków zawodowych i ekspertów.
3. Wprowadzenie przepisów wykonawczych określających jednolite tabelaryczne zaszeregowania dla wszystkich nauczycieli akademickich uczelni publicznych w RP.
Fundacja Science Watch Polska Skontaktuj się z autorem petycji
https://www.petycjeonline.com/petycja_w_sprawie_wprowadzenia_ustawowej_zasady_rownoci_wynagrodze_zasadniczych_nauczycieli_akademickich_zatrudnionych_na_takich_samych_stanowiskach_w_uczelniach_publicznych
